Zincir marketin depo rampasında yan yana duran iki kamyonu dışarıdan ayırt etmek zor: aynı kasa boyu, aynı palet düzeni, hatta aynı marka soğutma ünitesi. Fark, ruhsatın tek bir satırında görülüyor: araçlardan birinin azami yüklü ağırlığı beş tonu aşmıyor, diğerininki aşıyor. Sabah sekizde biri şehre doğru yola çıkarken öbürü şoförüyle birlikte saat onu bekliyor.
Bu farkın adresi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesinin EK-2 tablosu. Tabloya göre N2 ve N3 sınıfı kamyonlarla O3 ve O4 sınıfı römorklar için 06:00-10:00 ve 16:00-22:00 saatleri yasak; karayolunu 10:00-16:00 ile 22:00-06:00 arasında kullanabiliyorlar ve o saatlerde de araçta Yük Taşıma Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi bulunması gerekiyor. Gündüz penceresi böylece altı saatle sınırlı kalıyor.
Ruhsattaki azami yüklü ağırlık satırı. Yönergenin EK-1'indeki sınıf tanımları doğrudan ağırlığa dayanıyor: N1, azami yüklü ağırlığı 3,5 tonu aşmayan taşıt; N2, 3,5 ile 12 ton arası; N3 ise 12 tonun üzerindeki taşıt. EK-2 tablosu bunun üzerine N2'nin içinden ayrı bir dilim kesiyor, çünkü N1 ve O1 sınıfı araçların yanında azami yüklü ağırlığı 5 tonu aşmayan N2 ve O3 araçlar da "24 Saat İzinli ve Belgeli" statüsünde sayılıyor. Sınıfın harfi tek başına yeterli değil; kararı veren sayı beş ton.
| Araç sınıfı / bölge | İzin verilen saatler |
|---|---|
| Beş tonun üzerindeki N2, N3, O3, O4 | 10:00-16:00 ve 22:00-06:00 |
| N1, O1 ile beş tonu aşmayan N2 ve O3 | 24 saat, belgeli |
| Yayalaştırılmış cadde ve sokaklar, tüm sınıflar | 00:00-06:00 |
Altı saatin ne demek olduğu, ancak günü takvime yazınca ortaya çıkıyor. Depodaki yükleme, şehir içi trafiği, mağazanın mal kabul sırası ve dönüş yolu 10:00-16:00 penceresine sığmak zorunda; pencerenin sonunda mağazaya varan araç boşaltmayı bitirse bile saat on altıdan sonra yola çıkamıyor. 22:00-06:00 gece bandı bu yükün bir kısmını devralıyor, ancak işe yarayıp yaramaması mağazanın gece mal kabul edip etmediğine bağlı.
Yayalaştırılmış bölgelerde tablo daha da daralıyor. EK-3'e göre yayalaştırılmış bölge, cadde ve sokaklarda yükleme boşaltma yapacak yük taşıtlarına, yani N1'den O4'e kadar bütün sınıflara, izin verilen tek dilim 00:00-06:00 ve burada da belge isteniyor. İBB LOTEM'in duyurusu aynı rejimi sahadaki haliyle tekrarlıyor, ayrıca azami ağırlığı 40 ton ve üzerindeki araçların belirtilen sahil yollarını kullanamayacağını ekliyor.
Ekipmanın darası da eşiğin içinde
Beş tonu aşmamayı seçen bir filoda ekipmanın kendi ağırlığı doğrudan taşınabilir yükten düşüyor: kasadaki her boş kilo, mağazaya götürülemeyen bir kilo demek. Soğuk zincir ekipmanında bu, göz kararı değil ölçülebilir bir seçim kriteri. WHO/PQS/E004/CB04.1 spesifikasyonunun 4.2.6 numaralı tasarım ilkesi, pasif kapta soğuk akülerinin ağırlığının ilan edilen soğuk ömrü sağlayacak asgari düzeyde olmasını şart koşuyor; başka bir deyişle standart, pasif soğuk kaynağının kütlesini mümkün olan en düşük düzeyde tutan bir tasarım istiyor. Pasif konteynerin ve soğutucu plakaların dolu darasını tedarikçinize sorduğunuzda, aslında aracın hangi statüde kalacağını da sormuş oluyorsunuz.
Teslimat planını izin verilen saatlere göre yeniden kurmak, üreticiden mağazaya dağıtım akışının tamamını masaya getiriyor.
Şehir içi rota için araç seçerken bakılacak yer, motor gücünden ya da kasa hacminden önce ruhsatın azami yüklü ağırlık satırıdır. Beş tonu aşmayan bir araç günün her saatinde çalışabilirken, beş tonu aşan araç aynı işi altı saatlik gündüz penceresiyle gece bandına sığdırmak zorunda; iki aracın günlük sefer sayısı da mağaza randevusuna yetişme ihtimali de bu tek satıra göre ayrışıyor.
