Ankara merkezinde gıda kamyonetine kalan saatler: 2024/99 sayılı karar eski rotaları geçersiz kıldı

Saat 07.40. Atatürk Bulvarı'nda kaldırıma yanaşmış kamyonetin arka kapağı açık duruyor, sürücü elindeki irsaliyeden kalan durakları sayıyor. Sekize yirmi dakika var ve o dakikadan sonra bu bulvarda gıda taşıyan kamyonetin işi kağıt üzerinde bitiyor; araç saat ona kadar buraya bir daha giremiyor.

Yirmi dakikanın kime yeteceği, turun nasıl kurulduğuna bağlı. İki durak daha yapılabiliyorsa gün rahat geçiyor, yapılamıyorsa yük araçta kalıyor ve bir sonraki teslim denemesi saat ona erteleniyor. İşin can sıkıcı tarafı, o iki saatin nerede geçirileceğinin trafik kadar gıda mevzuatını da ilgilendirmesi.

Kararın merkez için çizdiği tablo

Ankara Büyükşehir Belediyesi UKOME'nin 17.12.2024 tarihli ve 2024/99 sayılı kararı, dördüncü sayfada kamyonet türü araçlara ayrılan başlık altında, gıda taşıyan kamyonetlerin Atatürk Bulvarı, GMK Bulvarı, Tunalı Hilmi, Cinnah, Hoşdere, Çankırı ve Anafartalar gibi merkez cadde ve bulvarlara giriş çıkışını 08.00-10.00 ile 15.00-21.00 saatleri arasında yasaklıyor.

Geriye iki pencere kalıyor. Gündüz penceresi 10.00 ile 15.00 arasında beş saat sürüyor, gece penceresi ise 21.00'den ertesi sabah 08.00'e kadar on bir saat açık duruyor. Gece penceresinin uzunluğu ilk bakışta rahatlatıcı görünse de teslim alacak nokta o saatlerde kapalıysa on bir saatin çoğu plan üzerinde kalıyor, sahada karşılığı olmuyor.

Gıda harici kamyonetler için aynı güzergahlarda sabah yasağı 06.30'da başlıyor, akşam aralığı ise değişmiyor. Gıda taşıyan araca tanınan tek ek süre sabahın bir buçuk saati; 15.00-21.00 aralığında iki grup da aynı satırın içinde duruyor.

Kamyon türü araçlarda tablo daha dar. Aynı karar, gıda taşıyanlar dahil tüm ağır tonajlı kamyonları il sınırları içindeki yerleşim yerlerinin bütün yollarında 06.30-10.00 ve 16.00-20.30 saatleri arasında yasaklıyor; zorunlu hallerde Ulaşım Dairesi Başkanlığından güzergah izin belgesi alınması gerekiyor.

Ana meydanlara açılan caddelerde kamyon için pencere neredeyse tamamen kapanıyor: Atatürk Bulvarı, GMK Bulvarı, Cinnah, Ziya Gökalp, Meşrutiyet, Mithatpaşa, Milli Müdafaa, Necatibey, Çankırı, Anafartalar, Cumhuriyet ve Çankaya Caddesine kamyon girişi 06.30 ile 22.00 arasında yasak. 22.00'den sonra zorunlu taşımacılık için güzergah izin belgesi veriliyor, dolayısıyla merkezin göbeğinde kamyonla çalışmak gece işine dönüşüyor.

Belgeye bakarken önce aracın hangi satıra düştüğüne karar vermek gerekiyor, çünkü kamyonet ile kamyon ayrı başlıklar altında ve ayrı saatlerle yazılmış; ruhsattaki sınıf burada belirleyici. Sonra teslim noktasının bulunduğu caddenin listede geçip geçmediğine bakılıyor. Telefondan telefona dolaşan özet tablolar yerine kararın kendi metnini açıp dördüncü sayfayı okumak, tur planı üzerindeki tartışmayı kapatıyor.

İki madde birlikte okunduğunda tablo netleşiyor: motor ve soğutma ünitesi çalışır halde pencerenin açılmasını beklemek bir dağıtım planı olarak kurulamıyor. Araç merkezden çıkıp bir depoya dönmüyorsa o saatlerde soğuğu yükün kendisi taşımak zorunda kalıyor; ön soğutulmuş ürün, ağzına kadar doldurulmuş kap ve önceden şoklanmış ötektik plaka bu yüzden ekipman tercihi olmaktan çıkıp saat planının parçası oluyor.

Saat tablosu turu belirliyorsa, dondurma dağıtımı tarafındaki ekipman seçimi de aynı tabloya göre kurulur.

Bekleme süresinin sınırını ise gıda mevzuatı çiziyor. Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliğinin (Tebliğ No: 2014/47) 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi, ürünün tüm noktalarında -18 °C veya altının korunmasını, taşıma, dağıtım ve perakende reyon dolaplarında ise kısa süreli artışların 3 °C'yi geçmemesini istiyor. Buradaki anahtar ifade kısa süreli: 15.00'te kapanan pencerenin 21.00'de açılmasını beklemek bu tanımın içine girmiyor.

Pencereyi durak sayısına çevirmek basit bir bölme işi. Gündüz penceresi 300 dakika, gece penceresi 660 dakika sürüyor. Bir durakta kapı açık geçen ortalama süreye d, duraklar arası sürüşe s dersek, gündüz turuna sığan nokta sayısı kabaca 300/(d+s) çıkıyor. Kendi sevkiyat kayıtlarınızdan d ve s değerlerini alıp yerine koyduğunuzda, merkez turunun kaç noktada bittiği ve hangi noktaların 21.00 sonrasına ya da merkez dışına kayması gerektiği tek satırda görünüyor.

Rejim değiştiğinde tablo yerinde kalıyor, değişen şey yükün toleransı oluyor. Taze üründe kapı açık geçen dakikalar daha affedici, donuk üründe ise 3 °C'lik kısa süreli artış payı hızla tükeniyor. Kararın kendisi sıcaklıktan, Tebliğ de trafikten söz etmiyor; iki metin yalnızca aracın içinde kesişiyor ve o kesişimi kimse sizin yerinize planlamıyor. Güzergah izin belgesi de bir ölçüm kaydını düzeltmiyor.

Tablodaki dört satır günün iskeletini kuruyor; yasak pencerelerinde soğuk zinciri ayakta tutan ise kabın önceden nasıl hazırlandığıdır.