Yalıtım tartışmalarının çoğu duvar kalınlığında biter. Oysa belgede yazan tek sayı, K katsayısı, bir kalınlık beyanı değil bir laboratuvar sonucudur. Ölçümün nasıl kurulduğunu bilmek, satıcının verdiği rakamı sorgulanabilir hâle getirir.
Düzenek ters yönde çalışır
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının ATP yol kenarı denetim kılavuzu düzeneği şöyle anlatıyor: ekipman kapalı bir test tüneline alınır, tünel 7,5 °C'ye ayarlanır, gövdenin içi ısıtıcılarla 32,5 °C'ye çıkarılır. Arada 25 derecelik bir fark kurulmuş olur. İçerideki sıcaklığı sabit tutmak için harcanan ısıtma gücü ölçülür ve K katsayısı bu güçten hesaplanır.
Soğutulacak bir kasayı ısıtarak ölçmek ilk bakışta ters görünür. Isı geçişi için önemli olan yön değil, iki taraf arasındaki fark ve o farkı korumak için harcanan güçtür. Elektrikli ısıtıcının çektiği watt değeri doğrudan okunur; soğutma tarafında aynı hassasiyeti yakalamak kompresör çevrimi yüzünden çok daha zordur.
Yirmi dört ölçüm noktası
Aynı kılavuza göre gövdenin içine 12, dışına 12 sensör bağlanır ve noktalar gövdenin şekline göre dağıtılır. Tek termometreyle yapılan bir ölçüm köşedeki ısı köprüsünü, kapı çevresindeki kaçağı veya taban ile tavan arasındaki farkı göremez. Yirmi dört noktanın ortalaması bunları tek sayının içine katar.
Kararlılık şartları sayının kendisinden katıdır
| Şart | Kılavuzda verilen değer |
|---|---|
| Kararlı durum süresi | en az 12 saat |
| Bu süre içindeki sıcaklık değişimi | ±0,3 K'den fazla olmayacak |
| Önceki 6 saatteki değişim | ±1,0 K'den fazla olmayacak |
| Karşılaştırılan iki ölçüm periyodu | en az 3'er saat, aralarında en az 6 saat |
| İki periyottaki güç farkı | %3'ten az |
| K hesabında kullanılan periyot | 6 saat |
| Hesap periyodunun başı ile sonu arasındaki ortalama fark | 0,2 K'den fazla olmayacak |
| Testin toplam süresi | 2-3 gün |
Bu şartlar tek bir amaca hizmet eder: ölçüm anında gövdenin gerçekten dengeye gelmiş olması. Isınmakta olan bir kasa, dengedeki bir kasadan daha iyi bir sayı verir. Altı saatlik pencere ve %3 kuralı bu yanılmayı kapatmak için var.
Aynı ölçüm mantığı frigorifik araç mı izolasyonlu konteyner mi sorusunda da geçerlidir: karşılaştırma beyanla değil raporla yapılır.
Sonuç bir araca değil bir tipe yazılır. Test raporu üreticiye ve tipe özgü düzenlenir. Bozulabilir Gıda Maddelerinin Taşımacılığında Kullanılacak Özel Ekipmanlar Hakkında Yönetmelik'in 11 inci maddesine göre aynı tipteki her 250 ekipmanlık partide bir referans ünite üzerinde tip testi yenilenir. Üretim 250 adedi iki yıl içinde geçerse test iki yılın sonunda tekrarlanır; altı yılda 250 adede ulaşılamazsa sayıya bakılmadan yine tekrarlanır. Soğutucu ve ısıtıcı cihazlar için rapor onay tarihinden itibaren altı yıl geçerlidir.
Harf kodu bu ölçümden çıkar. Kılavuzun verdiği eşikler nettir: normal yalıtım için 0,4 < K ≤ 0,7 W/m²K, yoğun yalıtım için K ≤ 0,4 W/m²K. Yoğun yalıtım sınıfında ayrıca genişliği 2,50 metreden fazla olan ekipmanlarda yan duvar kalınlığının en az 45 mm olması aranır. Belgedeki FRC ya da IR gibi kodların ikinci harfi doğrudan bu ölçümün sonucudur.
Sık sorulan sorular
Bu testi Türkiye'de kim yapıyor?
Kılavuza göre TSE, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından ATP kapsamındaki onay, belgelendirme, periyodik muayene ve test işlemleri için yetkilendirilmiştir. Türk üstyapı üreticileri için üç tip test istasyonu, hizmetteki ekipman için ülke çapında dokuz periyodik test merkezi kurulmuştur. İlk ulusal ATP uygunluk belgesi 15 Mayıs 2017'den sonra düzenlenmiş, kılavuzun yazıldığı tarihe kadar üç binden fazla belge verilmiştir.
Bir ülkedeki test başka ülkede geçerli mi?
Kılavuz bunu açıkça yazıyor: ATP'ye taraf ülkeler birbirlerinin test merkezlerinin işlemlerini kabul etmiş sayılır ve bir ülkede elde edilen test sonucu diğer bütün ATP ülkelerinde geçerlidir.
Kap tarafındaki durum
Yönetmelik özel nakliye ekipmanını araç üstyapıları, konteynerler ve yalıtımlı taşıma kapları olarak saydığına göre kap da tanımın içinde kalıyor. Ne var ki tanım içinde olmak, elinizdeki modelin testten geçtiği anlamına gelmiyor. Doğru soru şu: bu tip için düzenlenmiş bir rapor var mı, numarası ne.
