Karanlıkta taşınan canlı bitkide dayanma süresini iki etken birlikte belirler: sıcaklık ve ışık düzeni. Deneyler de bu iki etkeni ayrı ayrı değiştirir, bu yüzden süreyi tek bir saate indirgemek yanıltır. USDA ARS'nin Handbook 66 kitabı (Commercial Storage of Fruits, Vegetables, and Florist and Nursery Stocks) süs bitkisi bölümlerinde bu koşulları deneylerle ölçer. Aşağıdaki sayılar yayımlanmış deneylerden alınmıştır ve her taşıma koşuluna doğrudan uygulanmaz.
Işığın yokluğunda fidenin ne kaybettiğini kitabın iki bölümü açıklıyor. Kesme çiçek bölümü, nişasta ve şeker rezervinin dokuda besin sağladığını yazar; bazı çeşitlerde sıcak karanlıkta yaprak sararması bu rezervin düşük olmasından kaynaklanır. Bitki ışıkta yeterince kaldığında fotosentezle kendi besinini üretebilir. Solunum da doku rezervini tüketir (Respiration bölümü). Bu nedenle karanlıkta süre ve sıcaklık birlikte önem kazanır.
Hücre tepsisi fidelerinin karanlıkta saklanma sınırı
Kitabın Bedding Plants and Seedlings bölümünde, hücre tepsisindeki fideler için karanlıkta ve 5 footcandle (yaklaşık 54 lüks) ışıkta en uzun saklama süreleri hafta olarak verilir. Tablo, Heins ve arkadaşlarının 1991-1995 yıllarındaki çalışmalarına dayanır. Tabloda ölçüt, bitkinin ölmeden ya da çiçeklenmesi gecikmeden dayandığı süredir.
| Tür ve çeşit | Saklama sıcaklığı | Karanlıkta en uzun (hafta) | Işıkta en uzun (hafta) |
|---|---|---|---|
| Yumrulu begonya ('Nonstop Scarlet') | 5,0 °C | 3 | 6 |
| Dalya ('Amore / Figaro') | 5,0 °C | 2 | 5 |
| Kadife çiçeği ('Hero Yellow') | 5,0 °C | 3 | 6 |
| Impatiens ('Accent Orange') | 7,5 °C | 6 | 6 |
| Hercai menekşe ('Majestic Yellow') | 2,5 °C | 6 | 6 |
| Domates ('Rutgers') | 7,5 °C | 3 | 3 |
| Verbena ('Romance Mix') | 7,5 °C | 1 | 1 |
Yumrulu begonya 5,0 °C'de karanlıkta 3 hafta, ışıkta 6 hafta dayanıyor; dalya aynı sıcaklıkta karanlıkta 2 hafta, ışıkta 5 hafta. Verbena 7,5 °C'de iki koşulda da 1 hafta dayanıyor. Kitap ışığın etkisini de yazıyor: saklama süresi ve sıcaklık arttıkça ışıklı saklama kaliteyi daha iyi tutar.
Bu sayılar sevkiyat süresi değildir. Kitap da fideyi kutuda ya da kamyonda taşımanın kendisini kısa süreli saklama saydığını belirtir. Tablo, sevkiyat planında karanlık süreyi sınırlamak için kullanılacak bir üst sınır olarak okunmalıdır.
Örnek hesap: planlanan süre ile sınırı karşılaştırın
Bir örnek: dalyalar 5,0 °C'de sevk edilecek, kapatmadan açılışa kadar toplam karanlık süre 16 gün planlanıyor (yol, aktarma ve depoda bekleme dahil). Tablodaki karanlık sınır 2 hafta, yani 14 gün. Fark 16 - 14 = 2 gün; plan bu haliyle sınırın dışında kalır. Süre kısaltılır ya da plan, tabloda karşılığı olan başka bir koşulla yeniden kontrol edilir.
Yapraklı süs bitkileri için taşıma sıcaklığı
Handbook 66'nın Foliage Plants bölümü, iklimlendirilmiş yapraklı bitkiler için karanlıkta taşıma sıcaklıklarını 1-15 gün ve 16-30 gün olarak ayırır. Kitabın en düşük değeri 10-13 °C'dir; bunun altında soğuk zararı görülebilir. Aynı bölümde Fittonia verschaffeltii'nin 2 °C'de 8 saat içinde ciddi zarar gördüğü yazıyor. Yani yapraklı bitkide tehlike saat ölçeğinde de başlayabilir.
| Bitki | 1-15 gün | 16-30 gün |
|---|---|---|
| Aglaonema 'Silver Queen' | 13-16 °C | 16-18 °C |
| Ficus benjamina | 13-18 °C | 16-18 °C |
| Dracaena marginata | 16-18 °C | bilinmiyor |
| Schefflera arboricola | 10-13 °C | bilinmiyor |
| Chamaedorea elegans | 10-13 °C | 10-13 °C |
| Scindapsus aureus | 10-13 °C | 10-13 °C |
Tablodaki bilinmiyor hücreleri, 15 günden uzun taşımada toleransın belgelenmediği anlamına gelir. Kitabın notuna göre 10-14 gün karanlıkta bekleyen bitkilerde hafif ila ciddi yaprak kaybı ve sararma görülebilir, ama çoğu bitki toparlanır. Yapraklı bitkiler meyve, sebze ve kesme çiçekle birlikte taşınmamalıdır; bu ürünlerin çoğu etilen üretir, schefflera, crassula, fittonia ve ficus da etilene çok duyarlıdır.
Deneyi nasıl kurarsınız
Önce kimlik defteri açılır: her bitkinin türü, çeşidi, evresi ve başlangıç görünümü yazılır. Karanlık kolu ile kontrol kolu aynı partiden seçilir ve aynı sıcaklık, sulama ve ambalaj koşulunda tutulur. Kapatma ve açma saatleri ile arada ölçülen sıcaklık ayrı kayıtta durur; aracın hareket saati karanlık süresinin yerini tutmaz.
Takip penceresi deneme başlamadan yazılır. Toparlanma oranı 100 × toparlanan bitki sayısı / izlenen uygun bitki sayısı ile hesaplanır. Payda, sonuçtan önce listelenmiş bütün uygun kimlikleri içerir. Kötü sonuçlu bitki sonradan çıkarılmaz; kimlik eksikse oran hesaplanmaz, eksik kayıt sıfır başarı diye doldurulmaz.
Sonucu nereye uygulamalı
Tek bir başarılı sevkiyat üst süreyi kanıtlamaz. Handbook'taki sonuçlar bile belirli türü, sıcaklığı ve ışık düzenini kapsar. Tür, evre, mevsim, ambalaj ya da havalandırma değiştiğinde denemeyi yeniden açın.