Kamyonet mi, binek mi? Ruhsattaki cins soğuk dağıtımın maliyetini baştan yazıyor

Faturada tek bir satır duruyor: "Kapalı kasa kamyonet, arka koltuk ve yan cam ilaveli". Satıcı bu ifadeden ekibin rahat edeceği ferah bir dağıtım aracı anlıyor; vergi mevzuatı ise aynı aracı bambaşka bir taşıt sınıfında değerlendiriyor. Üstelik iki yaklaşımın da aracın hangi ürünü kaç derecede taşıyacağıyla ilgisi bulunmuyor. Aynı güzergahı aynı yükle dönen iki taşıtın maliyet aralığı neden ayrışıyor diye sorulduğunda, cevap çoğu zaman o satırdaki gümrük tarife pozisyonundan ve bu pozisyonu belirleyen birkaç rakamdan çıkıyor.

Listenin 87.03 pozisyonundaki yük taşıma satırı bir oranla değil, bir testle çalışıyor: yük taşımasında kullanılan ve azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan araçta sürücü dahil toplam oturma yeri sayısı 70 kilogramla çarpılıyor, çıkan yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin %50'sinin altında kalıyorsa araç bu satıra düşüyor ve bütün tekerlekleri motordan güç alanlar testin dışında tutuluyor. Oran, istiap haddi 850 kilogramı geçmeyip motoru 2000 cm³'ün altında olanlarda da, istiap haddi 850 kilogramı geçip motoru 2800 cm³'ün altında kalanlarda da %15; sadece elektrik motorlu olanlarda %10. Hesabı kendi aracınızla kurmak kolay: istiap haddi 850 kilogram olan bir araçta yarı sınır 425 kilogram, sürücü dahil üç oturma yeri 210 kilogram, altı oturma yeri 420 kilogram ediyor ve test hala tutuyor; yedinci oturma yeri 490 kilogramla sınırı aşıyor ve araç bu satırdan düşüyor. Listede koltuk sökülü olsa bile koltuk montajı için bulunan sabit tertibatın koltuk sayıldığı yazdığından, sırayı çıkarmak hesabı geri almıyor.

İsim üzerinden yapılan karşılaştırma da burada bozuluyor. 87.04 pozisyonunun içinde kapalı kasalı olup istiap haddi 620 kilogramın altında kalan taşıtlar için ayrı bir satır var ve oran orada, arkada tek bir koltuk bulunmasa bile %10; küçük hacimli bir dağıtım aracı sırf yükleme kapasitesi düşük diye %4'ün dışında kalabiliyor. İstiap haddi üstyapı takıldıktan sonra geriye kalan rakam olduğu için, aynı şasiden çıkan iki aracın kağıttaki değeri kasanın ağırlığına göre ayrışıyor. Sürücü dahil dokuz oturma yeri olan ve motoru 3200 cm³'ü geçmeyen taşıtlar için de %15'lik başka bir satır bulunuyor. Aynı fiziksel aracın üç ayrı satıra girebildiği bu bölgede iki modeli isimleriyle yan yana koymak bilgi vermiyor; belirleyici olan, aracın hangi pozisyonda beyan edildiği. Listenin cevaplamadığı soru da tam burada duruyor: sonradan yapılan bir tadilatın kaydı nereye taşıdığı oran tablosunda yazmıyor, o soru mali müşavirinize ait.

Fark alım gününde kapanmıyor

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 30 uncu maddesinin (b) bendi, faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobili kiralamak ya da çeşitli şekillerde işletmek olanların bu amaçla kullandıkları araçlar hariç, işletmeye ait binek otomobillerinin alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisinin indirilmesine izin vermiyor; bentteki "bu amaçla kullandıkları" kaydı yüzünden, filosundaki bir aracı kiraya veren bir dağıtımcı kendi dağıtım aracını bu istisnaya yerleştiremiyor. Aynı Kanunun 24 üncü maddesinin (b) bendi ise vergi, resim, harç ve fon karşılığı gibi unsurları matraha dahil ediyor; yani katma değer vergisi, içinde ÖTV'yi zaten taşıyan bir bedel üzerinden hesaplanıyor. Kamyonet, panelvan ve kamyonda indirim yasağı bulunmadığından bu vergi işletmenin indirim hesabında kalırken, binek otomobilde ÖTV ile büyümüş bir matrah üzerinden hesaplanıp doğrudan maliyete ekleniyor.

Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 332), 31/12/2025 tarihli ve 33124 sayılı 5. Mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanarak 2026 yılına ait sınırları belirledi: binek otomobilde aylık kira gideri 46.000 TL ile, gider yazılabilecek ÖTV ve KDV toplamı 1.200.000 TL ile, amortismana esas bedel ise ÖTV ve KDV hariç tutulduğunda 1.380.000 TL, vergiler maliyete eklenmişse veya araç ikinci elden alınmışsa 2.600.000 TL ile sınırlı kalıyor. Satın almak yerine kiralamak tavanı ortadan kaldırmıyor, yalnızca yerini değiştiriyor; kira tarafında sınır aylık gidere iniyor, ticari araç kirasında ise böyle bir üst sınır bulunmuyor. Tavanlar her yıl tebliğle yeniden belirlendiğinden, binek sınıfına düşen bir dağıtım aracında fark tek seferlik bir ÖTV kalemi olmaktan çıkıyor ve defterin her yılına yayılan bir kısıt haline geliyor.

Soğuk taraftaki yükümlülük ise ruhsatta yazan cinsi hiç sormuyor. Gıda Hijyeni Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinin yedinci fıkrası, gıda taşınan araçların ve/veya konteynerlerin gerektiğinde uygun sıcaklığı koruyabilecek ve bu sıcaklıkları izlemeye imkan verecek nitelikte olmasını istiyor; fıkradaki "ve/veya" iki yolu da açık bırakıyor, sıcaklığı ister aracın kasası tutar ister içine yüklenen konteyner tutar. Yükün karakteri değiştiğinde aynı maddenin diğer fıkraları devreye giriyor: üçüncü fıkra, gıdalarla gıda dışı maddelerin veya farklı gıdaların birlikte taşınması halinde ürünlerin birbirinden yeterince ayrılmasını istiyor; beşinci fıkra ise araç veya konteyner başka bir madde taşıdığında yüklemeler arasında etkili temizlik ve gerekli durumlarda dezenfeksiyon arıyor. Denetimde rejimin korunup korunmadığı, izlenip izlenemediği ve bulaşmanın önlenip önlenmediği soruluyor.

Aracı ticari sınıfta tutup soğuğu kaptan almanın saha tarafını standart araçla soğuk taşıma sayfasında adım adım yazdık.

Bu düzenin uluslararası metinlerde tanımlanmış bir adı da bulunuyor. WHO TRS 992 Annex 5, Supplement 12'nin 2.2.2 numaralı maddesi "temperature-modified" taşımayı ayrı bir kategori olarak tarif ediyor: soğuğu üründe kalifiye edilmiş pasif sistem üretir, aracın kasası ise dış sıcaklığı yumuşatarak pasif ambalajın özerkliğini uzatır. Vergi tarafında ucuz kalan ticari araç, bu tarifin istediği aracın ta kendisi oluyor.

Satın alma kararında sıralamayı buna göre kurmak işi kolaylaştırıyor: önce günlük hacim ve sıcaklık rejimi yazılıyor, sonra bu yükü tutacak kap veya konteyner seçiliyor, en sonunda ruhsatta ticari sınıfta kalabilen ve istiap haddi bu yükü kaldıran bir taşıt aranıyor. Sıralama tersine döndüğünde, yani salon konforuyla başlayan bir seçim yapıldığında, hesap alım günündeki ÖTV farkıyla kapanmıyor; indirilemeyen KDV ile tavana takılan amortisman her yıl yeniden karşıya çıkıyor. Soğuğu kabın taşıması, aracı ticari sınıfta tutma serbestisini de beraberinde getiriyor.