Yalıtım ve soğuk kaynağı hesaplanırken genelde kabın duvarından giren ısı konuşulur. Yükün kendisi de bir ısı taşır ve bu ısının büyüklüğü çoğu zaman şaşırtır. Millî Eğitim Bakanlığının Frigorifik Araç Seçimi modülü, gıdaların ısı verilerini kcal cinsinden bir tabloda topluyor.
Tablodaki iki sütun. Isınma ısısı, bir kilogram ürünü bir derece ısıtmak ya da soğutmak için gereken ısıdır ve donmadan önce ile donmadan sonra için ayrı verilir. Donma ısısı ise ürünün içindeki suyun faz değiştirmesi için gereken ısıdır ve sıcaklık değişmeden alınır ki bu ikinci sayı birincisinden çok daha büyük çıkar.
| Ürün | Isınma ısısı, donmadan önce | Donmadan sonra | Donma ısısı |
|---|---|---|---|
| Süt | 0,90 kcal/kg°C | 0,46 | 70,0 kcal/kg |
| Dana eti | 0,75 | 0,40 | 55 |
| Tavuk | 0,70 | 0,42 | 71 |
| Karides | 0,81 | 0,43 | 60 |
| Peynir | 0,44 | 0,31 | 30,0 |
| Tereyağı | - | 0,25 | 13 |
| Yumurta | 0,73 | 0,40 | 52 |
| Marul | 0,96 | 0,48 | 76 |
Bir sefer üzerinden hesap
600 kg sütü +8 °C'den +2 °C'ye indirmek gerekiyor diyelim. Süt donmadığı için donmadan önceki ısınma ısısı geçerli.
600 × 0,90 × 6 = 3 240 kcal. Kilokalori kilojoule'a çevrildiğinde 3 240 × 4,1868 ≈ 13 565 kJ, yani yaklaşık 3,8 kWh.
Aynı sütü dondurmak gerekseydi hesap değişirdi: 600 × 70 = 42 000 kcal ≈ 175 800 kJ, yani yaklaşık 48,8 kWh; aradaki oran on üç kata çıkıyor.
Altı derece soğutmak bir iş, faz değiştirmek bambaşka bir iş. Taşıma ekipmanı birinciyi yapar.
Bu iki kalem hesaplandığında frigorifik araç ne zaman gerekli sorusu tahminden çıkar.
Bu neden pratik bir sonuç
Yolda dondurma yapılmıyor, çünkü bir araç ya da bir kap yükü hedef sıcaklıkta tutmak için tasarlanıyor; ısı çekme kapasitesi tesisteki bir şoklama tünelinin yanında küçük kalır. Ürünü sıcak yükleyip yolda soğutmayı planlayan her rota, ekipmanı yapamayacağı bir işe zorlar. Ön soğutmanın yükleme öncesinde bitmiş olması gerekmesinin sebebi bu.
Donuk yükte küçük bir erime pahalıya patlar
500 kg dondurulmuş tavuğun sıcaklığı -18 °C'den -15 °C'ye çıkarsa, donmadan sonraki ısınma ısısıyla hesap 500 × 0,42 × 3 = 630 kcal veriyor ki bu küçük bir sayı. Ne var ki yükün 10 kilogramı donma noktasını geçip erimeye başlarsa, aynı tablodaki donma ısısı 10 × 71 = 710 kcal eder. Yüzde ikilik bir erime, tüm yükü üç derece ısıtmaktan daha büyük bir ısı hareketi demektir.
Bu, sıcaklık grafiğine bakarken neden -18 çizgisinin kritik olduğunu açıklar. Çizginin altındaki dalgalanma ürünün ısısını değiştirir; çizgiyi geçen dalgalanma ürünün yapısını değiştirir.
Tablonun sınırları
Modüldeki değerler kılavuz niteliğinde: aynı ürünün su içeriği mevsime, ırka ve işleme yöntemine göre değişiyor, donma ısısı da doğrudan su içeriğine bağlı kalıyor. Sözleşmeye yazılacak bir hesapta ürünün kendi analiz verisi kullanılırken, ekipman seçimi için mertebeyi bilmek yetiyor.
