Telefon, aracın hala yolda ilerlediğini düşündüğünüz sırada çalıyor. Şoför bankette durmuş, ünitenin sustuğunu söylüyor ve sizden tek bir şey istiyor: elinde ne kadar süre kaldığını. O anda verilecek cevap ancak arıza çıkmadan çok önce yapılmış bir ölçüme dayanıyorsa güvenilirdir; aksi halde herkes kendi tahminini söyler ve yük bu tahminlerin arasında ısınır.
Aşı ve ilaç taşıyan bir soğutuculu araçta bu süre tahmin edilmez, ölçülür. WHO TRS 992 Annex 5'in 11 numaralı eki, yani "Qualification of refrigerated road vehicles", sıcaklık kontrol arızası testini kalifikasyonun zorunlu bir parçası haline getiriyor (clause 2.4). Dolayısıyla aracın raporunda, ünite durduktan sonra yükün sınırın dışına çıkmasına kadar geçen sürenin yazılı olması bekleniyor.
Ünite sustuktan sonra ne ölçülüyor
Testin kurgusu ekte adım adım tarif edilmiş: set noktası istenen aralığın ortasına alınıyor, +2 ile +8 °C arasında çalışan bir araçta bu +5,0 °C oluyor; yük yaklaşık 12 saat boyunca stabilize ediliyor, ardından ünite kapatılıyor ve yükün herhangi bir noktasının sınırın dışına ilk çıktığı ana kadar geçen süre kaydedicinin verisinden okunuyor (clauses 2.4.2, 2.4.4 ve 2.4.5). Rapora giren sayı işte bu süredir; acil durum prosedürünüzün ve müdahale süresi normunuzun dayanağı da odur.
Aynı maddede küçük ama belirleyici bir not var: bu testte gerçek ürün kullanılamaz, çünkü deneme ürünü geri dönüşü olmayan biçimde bozar (clause 2.4, Note). Süre, ürünle benzer ısıl davranışa sahip bir dolgu yükle ve kimsenin malı riske atılmadan yapılan planlı bir denemeyle ölçülüyor.
Rapordaki sayıyı geçerli kılan kaydedici
| Kaydedicide aranan | WHO Supplement 13, clause 2.4 |
|---|---|
| Çözünürlük | 0,1 °C veya daha iyi |
| Doğruluk | yaklaşık -20 ile +50 °C aralığında ±0,5 °C |
| Kayıt aralığı | en fazla 30 dakika, tercihen 5-10 dakika |
| Kalibrasyon | NIST'e izlenebilir, geçerli sertifika rapora ekli |
Aynı madde kaydedicilerden en az birinin yükün içine, birinin de dışına konmasını istiyor (adımlar f, g, i ve j). Kabul kriteri de sayıyla tarif edilmiş: +2,0 ile +8,0 °C istenen bir sevkiyatta ürünün ölçülen en düşük sıcaklığı +2,0 °C'nin altına inmemeli (tolerans -0,5 °C), en yükseği +8,0 °C'yi aşmamalı (tolerans +0,5 °C) ve yükün en sıcak ile en soğuk noktasını kapsayan en az iki prob, son boşaltma noktasına kadar yükün üzerinde kalmalı (Supplement 11, clauses 2.3.3 ve 2.3.5).
Ölçülen süre elinize geçtiğinde onu telefonda olduğu gibi tekrarlayamazsınız, çünkü rapordaki değer testin koşullarına aittir: dış hava sıcaklığı, kasanın doluluğu, kapının kaç kez açıldığı ve ünitenin durduğu andaki yük sıcaklığı bu süreyi kısaltır ya da uzatır. Sahadaki hesap ise sadedir: ölçülen süreden servis ekibinin veya yedek aracın şoföre ulaşma süresini çıkarırsınız; kalan fark müdahale marjınız olur. Bu marjın sıfıra yaklaştığı güzergahlarda yükü aktarabileceğiniz noktaların önceden konuşulması gerekir. Denemeyi bir kez yaz ortasında, bir kez de kışın tekrarlamak, tek bir sayıya güvenmekten daha gerçekçi bir tablo verir.
Pasif kapta aynı sayı nereden geliyor
Soğutuculu araçta bu büyüklük ayrı bir arıza testiyle ölçülürken, izolasyonlu pasif bir kapta sistemin normal çalışma parametresi olarak zaten tanımlıdır: aynı ekin 12 numaralı bölümü, pasif sistemin önceden tanımlanmış bir taşıma ömrü ("predefined transport life") olduğunu, teslimatın bu süre içinde tamamlanması gerektiğini ve sistemin ancak hem rota hem de kap kalifiye edildikten sonra kullanılabileceğini yazıyor (clause 2.2.3). İki düzeni ortak bir birimle, yani saatle karşılaştırmanın resmi yolu buradan geçiyor.
İki sayı da saat cinsinden yazıldığında frigorifik araç mı izolasyonlu konteyner mi tartışması teknik bir karşılaştırmaya dönüşüyor.
Sıralama şöyle işliyor: Önce TİTCK GDP Kılavuzunun 10.2 bölümünün istediği gibi teslimat yollarınızın risk değerlendirmesini yapar, sıcaklık kontrolünün hangi güzergahta gerçekten gerektiğini yazılı hale getirirsiniz. Aynı bölüm taşıttaki ve konteynerlerdeki izleme ekipmanının en az yılda bir kalibre edilmesini şart koştuğu için sertifikaların tarihlerini de bu aşamada kontrol eder, gerekiyorsa kalibrasyonu yenilersiniz. Ardından aracı dolgu yükle hazırlar, set noktasını aralığın ortasına alır, yaklaşık 12 saatlik stabilizasyonun sonunda üniteyi kapatır ve süreyi kaydedicinin verisinden okursunuz. Çıkan sayıyı OQ raporuna ve acil durum prosedürüne yazar, şoförün telefonunda bulabileceği tek satırlık bir talimata çevirirsiniz. Son adım rota planıdır: pasif kap taşıyan güzergahlarda taşıma ömrünü aşmayan bir teslim penceresi, aktif araçta ise ölçülen süreyi aşmayan bir müdahale planı tanımlarsınız. Kap ve kaydedici seçimini konuşurken bu iki sayıyı yanınıza alın; Aris Makina'yla masaya ilk konan şey zaten bunlardır.
