Buz aküsünü işe yarar kılan, içindeki suyun erirken çevresinden çektiği ısıdır; dondurucuda yeniden donarken su bu ısıyı bırakır. İçerideki diğer maddeler bu işi iki yönden ayarlar: biri sıvıyı kıvamlı tutar, diğeri erime noktasını istenen dereceye çeker.
Buz aküsünün içindeki sıvı nedir, jel mi su mu?
Jel buz poşetinde sıvı hem jel hem sudur: sodyum poliakrilat ya da hidroksietil selüloz gibi bir jelleştirici suyu kıvamlandırır. Birçok üründe donma noktasını düşürmek için propilen glikol, görünüm için de mavi boya bulunur. Ötektik plakada ise su tuzla salamuraya çevrilir.
| Ürün ailesi | İçindeki | Erime noktası |
|---|---|---|
| Jel poşet | Su ve az miktarda jelleştirici; Cryopak örneğinde %2'den az sodyum poliakrilat | 0 °C civarı; propilen glikollü ürünlerde daha düşük |
| Ötektik plaka | Tuzlu su (salamura) | Tuzun cinsine ve oranına göre; GEBHARDT plakalarında -3, -14, -18 veya -21 °C |
| PCM paket | Tuz, parafin veya yağ bazlı özel karışımlar | Modele göre; va-Q-tec yelpazesi -67 ile +37 °C arası |
Jelleştirici ne işe yarar
Saf su delinen bir poşetten hızla akar. Jelleştirici sıvıyı kıvamlı tutar; poşet delindiğinde içerik yayılmak yerine büyük ölçüde yerinde kalır, temizlik de ürün güvenliği de kolaylaşır. Soğuğu veren yine sudur: jelleştirici akünün kapasitesini artırmaz, yalnızca suyu yerinde tutar.
Erime noktası nasıl ayarlanır
Suya tuz çözündüğünde donma noktası düşer; kışın yola tuz atılmasıyla aynı olgudur. Ötektik plakada tuzun cinsi ve oranı, dolgunun tek bir sıcaklıkta donup erimesini sağlayacak şekilde seçilir. Donmuş ürün için -18 veya -21 °C'lik plaka, soğutulmuş ürüne yakın çalışan -3 °C'lik plaka bu yüzden farklı dolgular taşır. Plaka ancak erime noktasının altında donar; GEBHARDT dondurucunun bu noktanın en az 5 °C altında olmasını ister. Erime noktası ile ürün sıcaklığının farkını ötektik erime noktasını taşıma sıcaklığıyla karıştırmamak yazısı açıklar.
Güvenlik bilgi formları sıvı için ne yazar
Cryopak'ın jel paketinin güvenlik bilgi formu (SDS) karışımı tehlikeli madde sınıfına koymaz ve içeriği zehirsiz sayar, ama yutulursa mide-bağırsak tahrişi olabileceğini de yazar. Başka bir jel poşetin formunda normal kullanımda sağlık etkisi beklenmediği belirtilir. Bu iki form yalnızca o ürünler için geçerlidir; anlık soğuk paketlerde amonyum nitrat gibi kimyasallar kullanılır. Sızıntıda ve temasta ne yapılacağı buz aküsü zararlı mı yazısında.
Gıda ile temas ve delinme
Akü delinirse içeriği ürüne ulaşabilir. Gıda taşımasında kabuğun ve dolgunun gıda temasına uygunluğu şartnameye ayrı satırlar olarak yazılır; güvenlik bilgi formu bileşimi ve güvenlik önlemlerini anlatır, gıda temas uygunluk beyanının yerine geçmez. Bu nedenle delinen aküyle temas eden gıda ayrılır ve kullanılmaz.
- hasarlı akü onarılmaz, kullanımdan çekilir
- temas eden ürün ayrılır ve kayda geçer
- dolgu lavaboya dökülmeden önce yerel atık kuralına bakılır; Cryopak jel paketinin güvenlik formu düzenli depolama sahasına atılabileceğini yazar
- plastik kabuk ayrı toplanır; sert kabuklu plakalar uzun ömürlü olduğu için atık yükü azdır