Teklifte soğutuculu araç, frigorifik araç, soğutmalı araç ve izotermik araç sözcükleri birbirinin yerine yazıldığında karşılaştırılan ekipmanın ne yaptığı anlaşılmaz; aynı rota için biri yalnızca yalıtım, öteki bir ünite, üçüncüsü ötektik plaka önermiş olabilir. Teklif satırlarını ayırmanın yolu soğuğun nereden geldiğini sormaktır. Frigorifik aracın tanımı frigorifik araç nedir yazısında, ünitesiz çözümle karşılaştırma soğutuculu araç ve pasif termal kap karşılaştırması yazısında yer alır.
Soğutuculu araç nedir, izotermik araçtan farkı nedir?
| Terim | Soğuk nereden gelir | ATP metnindeki karşılığı |
|---|---|---|
| İzotermik araç | Soğuk üretilmez, yalıtım ısı girişini yavaşlatır | Yalıtımlı ekipman: normal yalıtımda K ≤ 0,70, yoğun yalıtımda K ≤ 0,40 W/m²·°C |
| Soğutuculu (frigorifik) araç | Kasaya bağlı soğutma ünitesi | Mekanik soğutmalı ekipman: A, B, C, D, E, F sınıfları |
| Soğutmalı (ATP anlamında) | Buz, ötektik plaka, kuru buz ya da sıvı gaz gibi bir soğuk kaynağı | Soğutmalı ekipman: A, B, C, D sınıfları |
Günlük dilde soğutmalı araç sözü çoğunlukla ünitesi olan aracı anlatır. ATP'de ise soğutmalı, ünite yerine bir soğuk kaynağı kullanan yalıtımlı ekipmandır; soğutmalı ve mekanik soğutmalı ekipmanın ortak ölçütü, ortalama dış sıcaklık +30 °C iken boş gövdeyi sınıfın sıcaklığına indirip orada tutabilmektir. Teklifte soğutmalı sözcüğünün yanına ünite modeli ya da plaka tipi, enerji beslemesi ve hedef bant yazılmalıdır; ötektik plakalı bir kap ise kendiliğinden bu sınıfa girmez (ATP R sınıfı soğutmalı ekipman nedir).
İzotermik araç süreyle sınırlıdır
Yalıtımlı kasa soğuk üretmez; önceden uygun sıcaklıktaki yükün ısı kazanımını yavaşlatır. Sonuç yükün giriş sıcaklığına, ortam profiline, kapı açılmasına ve varsa pasif soğuk kaynağın miktarına ve yerleşimine bağlıdır. MEB'in 2013 tarihli eğitim modülü de ürün ve kasanın yükleme öncesi soğutulması ile hava akışını birlikte ele alır.
Hangisi hangi işe uyar
- kısa rota, az durak ve giriş sıcaklığı doğrulanmış yük: süre hesabı tutuyorsa izotermik çözüm yeterli olabilir
- sürekli ısı yükü, uzun rota veya sık kapı açılması: aktif soğutma ayrıca hesaplanır
- donmuş ürün: etiket yerine hedef bandı, giriş sıcaklığı ve ekipman sınıfını yazılı isteyin
- çok duraklı dağıtım: kapı senaryosunu, hava akışını ve logger noktalarını teklif dosyasına ekleyin
Bir filoda her araç aynı çözümü gerektirmeyebilir. Kararı günlük yük kütlesi ve hacmi, hedef bant, rota süresi, durak sayısı, net iç ölçü ve kabul ölçümüyle kurun; tek bir araç tipini bütün operasyonlara genellemeyin.
Mevzuat tarafı. ATP, bozulabilir gıdanın uluslararası taşımasını düzenleyen bir anlaşmadır; yalıtımlı, soğutmalı ve mekanik soğutmalı gibi adlar yalnızca Ek 1'deki tanımlara uyan ekipmana verilebilir. Türkiye'de ATP'yi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı uygular, test ve belgelendirme için TSE'yi yetkilendirmiştir. 2 Temmuz 2021 tarihli Özel Ekipmanlar Yönetmeliği ekipman şartını 1 Ocak 2022'den beri şehirlerarası yurt içi taşımaya da getirmiştir; şehir içi taşımacılık 2025 değişikliğiyle kapsam dışı kalmıştır. Hangi taşımada hangi belgenin aranacağı Türkiye'de bozulabilir gıda taşıma mevzuatı ve ATP belgesi yazısında anlatılır.
Fiyat farkı nereden gelir. Fiyat farkını yalnız ünite bedeliyle okumayın: yalıtım ve kapı işçiliği, ünite enerjisi, bakım, arıza ve taşıma kapasitesindeki düşüş birlikte yazılmalıdır; yıllık toplamları frigorifik araç işletme maliyeti tablosunda hesaplanır. Thermo King E-Series sayfası, enerji beslemesinin araç ve kurulumla birlikte değerlendirildiğini gösteren sınırlı bir örnektir; her araca genellenemez.
